Karaciğer Nakli ile ilgili bazı gerçekler
- İleri evre sirozda tek küratif tedavidir.
- Kan grubu uyumu olan bir yakından ya da beyin ölümü olan bir kişinin organ bağışı ile yapılabilir.
- Zamanında yapılırsa %80 inin üzerinde başarı imkanı vardır.
- Nakil sonrası hasta tamamen normal yaşamına dönebilir.
Karaciğer nakli kimlere yapılır
Son yayınlanan uluslararası rehberlere göre; son dönem karaciğer sirozu olup 1 seneden daha az yaşam beklentisi olan tüm hastalar nakil için değerlendirilmelidir. Karaciğer hastalığının şiddeti A dan C ye artan şekilde evrelendirilir. Genellikle evre C deki tüm hastalar ve B deki hastaların çoğunluğuna karaciğer nakli gerekir. Aşağıda sayılan karaciğer yetmezliği bulgularından herhangi biri/birileri bulunan hastaların karaciğer hastalıkları konusunda uzman bir doktor tarafından nakil yada ilaç tedavisinin gerekliliği açısından değerlendirilmesi gerekir. Her durumda hastanın nakil öncesi genel durumu ne kadar iyiyse operasyon sonuçlarıda o kadar iyidir. Yoğun bakımda yatan, aktif enfeksiyonu bulunan, böbrek yetmezliği ya da diğer organlarında ileri hasar bulunan hastalarda sonuçlar daha kötüdür. Bu yüzden iyi sonuç için transplantasyon zamanlaması çok önem taşır. Genel durumu nispeten iyi hastalarda zamanında yapılan ve uygun bir karaciğer takılan hastalarda başarı şansı merkezimizde %80 inin üzerindedir.
Çoğu durumda; yukarıdaki nedenler başlangıçta sıklıkla tedavi edilebilir bir durum olan ve hepatit denilen karaciğer iltihabına neden olmaktadır. Ancak neden olan faktör uzaklaştırılamaz ya da zamanında tedavi edilemezse siroz gelişir ve sonra hastalığın seyrini değiştirmek için çok geçtir.
Siroza bağlı gelişen karaciğer yetmezliğinin semptomları
- Siyah renkli dışkılama
- Kanlı kusma
- Karında asit toplanması
- Şuur bulanıklığı
- Küçük yaralanmalarda dahi aşırı kanama
- Sarılık
- Böbrek fonksiyon bozukluğu
- Aşırı yorgunluk
- Düşük hemoglobin ve kan sayımı
Ameliyat Hakkında
Nakil Operasyonu
Kadavradan karaciğer nakli
Bekleme süresi kan grubunuza ve listede bekleyen hastaların sayısına bağlı olarak 1-12 ay arasında değişebilmektedir.
Canlı vericili karaciğer nakli
Türkiyede kadavra sayısısının az olmasına bağlı olarak merkezimizde yapılan canlıdan karaciğer nakli sayısı daha fazla olup ayda gerçekleştirilen 5-6 canlı vericili karaciğer nakli ile merkezimiz avrupanın en önde gelen merkezleri arasında bulunmaktadır. Bu operasyonlar alıcıda %90, vericide ise %100 oranında başarıyla yapılabilmektedir.
Operasyona hazırlık
Hastaneye vardığınızda bir çok önemli testlerden geçirilirsiniz. Akciğer grafisi, kalp ekokardiografi ve elektrokardiografisi, biokimyasal ve serolojik testler, başlıca olanlarıdır. Gerekli branş hekimlerinin muayenelerinin ardından operasyon için cerrah ve anestezi hekimlerince bilgilendirilmiş olarak operasyon izin belgesi imzalanır.
Operasyon
Hasta karaciğer tamamı ile çıkarılıp yerine sağlam karaciğer konulur. Hasta karaciğer dört ana kan damarından kesilmeli; karaciğerden bağırsaklara safra taşıyan ve safra kanalı olarak bilinen tüp bağırsaklardan ayrılmalıdır. Yeni karaciğer daha sonra yerine yerleştirilir ve ameliyatın tamamlanması için ana kan damarlarıyla safra kanalı yeniden bağlanır. Bu operasyon ortalama 6-8 saat sürmekte ve operasyonda 2 anestezist, 3 cerrah, 2 hemşireden oluşan bir ekip görev yapmaktadır.
Ameliyat sonrası bakım
Operasyon sonrası
Hasta operasyon sonrası yoğun bakıma alınmakta ve bir kaç saat ile bir kaç gün arasında değişebilen solunum cihazı desteğine alınmaktadır. 2-3 gün sonra hasta servise alınmakta olup nakil edilen karaciğerin vücud tarafından reddedilmemesini sağlayan immunsupresif diye adlandırılan ilaçlar verilmeye başlanır. Bu ilaçların doz ayarlaması ve hastanın genel durumunun iyice toparlaması için 2-3 haftalık bir hastanede yatış süresine ihtiyaç duyulmaktadır. Taburcu edilen hasta ameliyatın 2.ayından itibaren normal hayatına dönebilmektedir.
Kontroller
Eve taburcu edilen hasta ilk haftalarda haftada 2 kez kontrol yapılırken, sonraki haftalarda haftada 1 kez, ve takip eden aylarda 15 günde bir, ayda bir, 3 ayda bir, 6 ayda bir şeklinde kontrol sıklığı azaltılmaktadır. Her kontrolde hem karaciğer tahlilleri kontrol edilmekte, hemde kullanılan doku reddini önleyici ilaçların dozu ayarlanmaktadır.
Nakil karaciğer ile yaşam
Eve dönüşe
Nakil sonrası eve dönüşte hastalar çok mutlu olmalarıyla birlikte büyük bir ameliyat geçirmiş olmanın stres ve endişesini bir kaç hafta duyabilirler. Hastaların bir çoğu 3 ay içinde normal hayatlarına adapte olmaktadırlar. İş, aile ve çocukları ile birlikte güncel hayata daha kolay uyum sağlamaktadırlar.
Diet ve beslenme
Nakil öncesi çok uzun bir zaman hasta olan ve beslenemeyip kilo veren hastaların nakil sonrası beslenmeleri çok önemlidir. Uygun bir beslenme iyileşme sürecinin, sağlığın bir parçasıdır ve eski formu yakalamaya çok katkısı olacaktır.
Diet şu besinlerden bol miktarda içermelidir;
- Meyve
- Sebez
- Tamamı tahıllı ekmek (arpa, buğday,mısır v.s)
- Az yağlı süt ve süt ürünleri
- Yağsız et, balık, tavuk v.b proteinden yüksek besinler
Tavsiyeler :.
- Günlük kilonuzu tartın
- Bisküvi ve kek gibi aşırı karbonhidratlı ara atıştırmalardan kaçının ve eğer kendinizi aç hissediyorsanız biraz sebze yada meyve yiyin
- Günlük 2 litre sıvı almaya gayret edin, bu böbreklerinizin daha iyi çalışıp vücudunuzun toksik maddeleri atmasını kolaylaştıracaktır. Düşük yağlı pastörize süt, maden suyu, meyva suyuda faydalı içeceklerdir.
- Besinler özellikle toprakta yetişen tarla sebzeleri güzel yıkanmalı ve pişirilmelidir.
- Besinleri taze iken tüketmeye dikkat edin.
Tuz (Sodium)
Nakil sonrası kullanılan sterodiler tuz tutucu özelliğe sahiptirler. Bu bakımdan diyette az tuz kullanmak gereklidir. Tuzlu patetes cipsi, turşu gibi ürünlerden uzak durmak ve yemeklere az tuz atmak önemlidir.
Egzersiz
Günlük egzersiz yaparak uzun dönem hastalıktan dolayı zayıflamış olan kasları güçlendirmek önemlidir. Egzersize hafif hafif başlayıp tempoyu yavaş yavaş artırmak tavsiye edilir. Yüzme, bisiklet, yürüyüş gibi sporlara ameliyatın 3 ayını doldurduktan sonra diğerleri de eklenebilir. Her hangi bir spora başlamadan önce transplant doktorlarınıza danışmanızı öneririz.
Araç kullanma
Araç kullanma nakil sonrası ilk 4 haftada tavsiye edilmez.
Alkol
Alkol alımı tavsiye edilmez hatta karaciğer hücrelerine zarar verir.
Sigara
Sigara içilmesi her insanda olduğu gibi sağlık açısından son derece zararlıdır.
Cinsel aktivite
Operasyondan sonra hasta kendisini iyi hissettiğinde cinsel aktivitesine başlamasında bir sakınca yoktur.
Fertility
Normal olarak nakil olan bir bayan hastanın gebe kalması için en az 1 yıl süre geçmelidir. Hastanın bebeğinin ve kendisinin sağlığını düşünerek böbrek fonksiyonları düzelmiş ve düşük doz immunsupresif ilaç alır bir duruma geldiğinde gebe kalması önerilir.
Seyehat
Nakil sonrası gerekli ilaçları yanına almak kaydı ile seyahat edilmesinde hiçbir sakınca yoktur.
Evcil hayvan
Nakil sonrası enfeksiyon kapma riskinden dolayı evde evcil hayvan barındırılması önerilmez.
